سلامت چشم موضوعی بسیار حیاتی است که نباید نادیده گرفته شود. چشمها ساختاری پیچیده و ظریف دارند و ممکن است با انواع مختلفی از بیماریها درگیر شوند. شناخت این مشکلات و علائم آنها، اولین گام برای حفظ بینایی و دریافت به موقع خدمات درمانی است. بیماریهای چشمی طیف وسیعی از عیوب ساده بینایی و اختلالات جدیتر را شامل میشوند.
عیوب انکساری
عیوب انکساری شایعترین مشکلات بینایی هستند. این اختلالات زمانی ایجاد میشوند که نور به درستی روی شبکیه متمرکز نمیشود. این اتفاق معمولاً به دلیل شکل غیرطبیعی کره چشم یا عدسی و قرنیه رخ میدهد. این مشکلات به سادگی با عینک، لنز تماسی یا جراحی لیزر قابل اصلاح هستند.
نزدیک بینی
در نزدیک بینی یا میوپی، فرد اجسام نزدیک را به وضوح میبیند اما دید او نسبت به اشیاء دور تار است. در این حالت، تصویر اجسام در جلوی شبکیه تشکیل میشود. این اتفاق اغلب به دلیل بلندتر بودن کره چشم یا انحنای بیشتر قرنیه است. سردرد و خستگی چشم نیز از علائم آن میباشد.
دور بینی
دور بینی یا هایپروپی، حالتی است که بیمار اجسام دور را بهتر از اجسام نزدیک میبیند. در این اختلال، تصویر در پشت شبکیه تشکیل میشود. این وضعیت معمولاً به دلیل کوتاه بودن طول کره چشم یا قدرت انکساری کم است. تاری دید در هنگام مطالعه یا انجام کارهای نزدیک از نشانههای آن است.
آستیگماتیسم
آستیگماتیسم به دلیل شکل نامنظم قرنیه یا عدسی چشم ایجاد میشود. قرنیه به جای کروی بودن، شبیه به توپ راگبی است. این مشکل باعث میشود نور به جای تمرکز روی یک نقطه، روی چند نقطه شبکیه متمرکز شود و دید در تمام فواصل تار یا کج به نظر برسد.
پیرچشمی
پیرچشمی با افزایش سن ایجاد میشود و یک فرایند طبیعی است. عدسی چشم با افزایش سن، انعطافپذیری خود را از دست میدهد. این اتفاق باعث میشود تمرکز روی اشیاء نزدیک دشوار شود. این مشکل معمولاً در حدود ۴۰ سالگی آشکار میشود و با عینک مطالعه یا لنزهای خاص اصلاح میگردد.
بیماریهای سطح قدامی چشم
سطح قدامی شامل پلکها، مجاری اشکی، قرنیه و ملتحمه است. این بخشها وظیفه محافظت از ساختارهای داخلی و شفافیت بینایی را بر عهده دارند. بیماریهای این ناحیه میتوانند با ناراحتی و قرمزی چشم همراه باشند.
بیماریهای پلک و مجاری اشکی (بَلفاریت ، گلمژه ، خشکی چشم)
بَلفاریت به التهاب مزمن لبههای پلکها گفته میشود که اغلب با پوستهریزی و قرمزی همراه است. گلمژه تودهای دردناک و قرمز است که بر اثر عفونت غدد چربی پلک ایجاد میشود. خشکی چشم نیز به دلیل تولید ناکافی اشک یا کیفیت پایین اشک رخ میدهد و باعث سوزش و احساس جسم خارجی میشود.
بیماریهای قرنیه و ملتحمه (کونژنکتیویت ، کراتوکونوس ، آب سیاه)
کونژنکتیویت یا التهاب ملتحمه، چشم را قرمز کرده و به چشم صورتی معروف است. کراتوکونوس یک بیماری است که در آن قرنیه نازک شده و به مرور زمان شکل مخروطی پیدا میکند. علاوهبراین، مشکلات ساختاری در این ناحیه میتواند با برخی انواع آب سیاه (گلوکوم) که به فشار داخل چشمی بالا مربوط است، ارتباط داشته باشد.
بیماریهای عدسی و ساختارهای داخلی
این گروه شامل مشکلاتی است که عدسی یا بافتهای داخلی چشم را درگیر میکنند.
یووئیت
یووئیت به التهاب لایه میانی چشم (یووه) گفته میشود. یووه شامل عنبیه، جسم مژگانی و مشیمیه است. این التهاب ممکن است ناشی از عفونت، ضربه یا بیماریهای خودایمنی باشد. درد، قرمزی و حساسیت به نور از علائم آن است.
آب مروارید
آب مروارید یا کاتاراکت، کدر شدن عدسی شفاف چشم است. این بیماری معمولاً با افزایش سن ایجاد میشود و باعث تاری دید، حساسیت به نور و دید در شب ضعیف میگردد. درمان اصلی آن جراحی و جایگزینی عدسی کدر با لنز مصنوعی است.
پاتولوژیهای شبکیه و سگمان خلفی
شبکیه بافت حساس به نور در پشت چشم است که تصاویر را به سیگنالهای عصبی تبدیل میکند. سگمان خلفی شامل زجاجیه و عصب بینایی است. مشکلات این بخش معمولاً جدی بوده و بینایی را به شدت تهدید میکنند.
دژنراسیونهای شبکیه (رتینوپاتی دیابتی، دژنراسیون ماکولا وابسته به سن ، جداشدگی شبکیه)
رتینوپاتی دیابتی عارضهای شایع در افراد مبتلا به دیابت است که رگهای خونی شبکیه را تحت تأثیر قرار میدهد. دژنراسیون ماکولا وابسته به سن به بخش مرکزی شبکیه آسیب میزند. جداشدگی شبکیه نیز زمانی رخ میدهد که لایه عصبی از لایه زیرین خود جدا شود و یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود.
بیماریهای عصب بینایی (گلوکوم، نوریت اپتیک)
گلوکوم که به نام آب سیاه هم شناخته میشود، معمولاً به دلیل افزایش فشار داخل چشمی به عصب بینایی آسیب میرساند. نوریت اپتیک نیز التهاب همین عصب است. این التهاب اغلب باعث کاهش ناگهانی دید و احساس درد در اطراف چشم میشود.
عفونتها و التهابات
عفونتها و التهابات میتوانند هر بخشی از چشم را درگیر کنند و نیازمند درمان سریع و مناسب هستند.
اندوفتالمیت
اندوفتالمیت یک عفونت شدید و التهاب بافتهای داخل کره چشم است. این بیماری یک اورژانس پزشکی است و معمولاً به دنبال جراحی چشم یا جراحات نفوذی ایجاد میشود. درمان سریع برای حفظ بینایی حیاتی است.
اپیاسکلریت و اسکلریت
اپیاسکلریت التهاب لایه نازک زیر ملتحمه (اپیاسکلرا) است که معمولاً خفیف و خود به خود محدود شونده است. اسکلریت التهاب لایه ضخیم و سفید بیرونی چشم (اسکلرا) است. این بیماری دردناکتر و جدیتر است و اغلب با بیماریهای سیستمیک مرتبط است. بیماریهای تیروئید نیز میتوانند با مشکلات چشمی همراه باشند.
سخن پایانی
مراقبت از سلامت چشم بسیار حیاتی است، زیرا چشمها در معرض طیف گستردهای از بیماریها قرار دارند. این مشکلات، طیفی وسیع از عیوب انکساری شایع نظیر نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم را در بر میگیرد و شامل اختلالات جدیتر مانند آب مروارید، گلوکوم (آب سیاه)، یووئیت و بیماریهای شبکیه (همچون رتینوپاتی دیابتی) نیز میشود. به علاوه عفونتها و التهابات سطح قدامی و ساختارهای داخلی چشم را تهدید میکنند. شناخت علائم این بیماریها و مراجعه به موقع به چشمپزشک برای تشخیص و درمان، بهترین راه برای حفظ کیفیت بینایی و پیشگیری از کاهش بینایی دائم است.
