کاتاراکت (آبمروارید) چیست؟
آب مروارید یا کاتاراکت در واقع حاصل تغییراتی است که در عدسی چشم اتفاق می افتد و منجر به کاهش دید و افت وضوح دید و شفافیت تصاویر می شود. کاتاراکت یا آب مروارید به کدر شدن تدریجی عدسی طبیعی چشم گفته می شود. در حالت طبیعی، عدسی چشم شفاف است و وظیفه تمرکز نور بر روی شبکیه را بر عهده دارد. با ایجاد آب مروارید، عبور نور مختل شده و تصویر به صورت تار، مات یا مهآلود دیده می شود. این عارضه معمولاً به مرور زمان پیشرفت کرده و در صورت عدم درمان، می تواند منجر به کاهش شدید بینایی شود.
اصولا افراد با افزایش سن دچار آب مروارید یا کاتاراکت می شوند. در واقع این بیماری نیز مانند پیری چشم ، با افزایش سن اتفاق می افتد. ولی گاها نیز در موارد خاص دیده می شود که در کودکان و نوزادان این موضوع اتفاق می افتد.
علل ابتلا به کاتاراکت
کاتاراکت می تواند دلایل مختلفی داشته باشد که مهم ترین آنها عبارت هستند از:
- افزایش سن (شایع ترین علت)
- عوامل ژنتیکی و مادرزادی
- دیابت و اختلالات متابولیک
- مصرف طولانی مدت داروهای کورتونی
- قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور فرابنفش (UV)
- ضربه یا آسیب به چشم
- جراحی های قبلی چشم
- مصرف سیگار و سبک زندگی ناسالم
علائم و نشانه های آب مروارید
معمولا علائم کاتاراکت به تدریج ظاهر می شوند و در مراحل اولیه چندان محسوس نیست. از مهم ترین نشانه های شروع کاتاراکت می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تاری یا مه آلود شدن دید
- کاهش دید در شب
- حساسیت به نور و خیرگی
- تغییر مکرر نمره عینک
- دیدن هاله اطراف چراغ ها
- زرد یا کدر شدن رنگ ها
- دوبینی در یک چشم
تشخیص زودهنگام می تواند نقش بسزایی در انتخاب زمان مناسب برای عمل کاتاراکت داشته باشد.
درمان کاتاراکت
درمان کاتاراکت با دارو ، امکان پذیر نیست و در واقع هیچ قطره یا دارویی نمی تواند عدسی کدر شده را شفاف کند. تنها راه درمان برای آب مروارید، عمل کاتاراکت است که در آن لنز مصنوعی شفاف جایگزین عدسی کدر می شود.
چه زمانی عمل کاتاراکت ضروری است؟
بر خلاف بسیاری از بیماری ها، کاتاراکت با دارو یا هرگونه درمان غیرجراحی نمی تواند بهبود یابد. زمانی که کدورت عدسی سبب می شود در فعالیت های روزمره مانند رانندگی، مطالعه یا کار با کامپیوتر اختلال ایجاد شود، جراحی به عنوان بهترین و مؤثرترین گزینه درمانی توسط چشم پزشک توصیه می شود. تصمیمگیری نهایی برای انجام عمل، با نظر چشم پزشک و بر اساس میزان کاهش بینایی بیمار صورت می گیرد.
روشهای جراحی کاتاراکت
انواع روش های جراحی کاتاراکت عبارتند از:
عمل فیکوامولسیفیکیشن
یکی از رایج ترین و پیشرفته ترین روش های جراحی آب مروارید، روش فیکوامولسیفیکیشن است. در این روش با استفاده از امواج اولتراسوند، عدسی کدر شده را خرد و از چشم خارج می کنند و سپس عدسی مصنوعی داخل چشمی (IOL) جایگزین می گردد.
مزایا:
- برش بسیار کوچک
- بهبودی سریع
- کاهش عوارض
- عدم نیاز به بخیه
جراحی کاتاراکت به روش فمتولیزر
در این روش از لیزر فمتوسکند برای ایجاد برش و شکستن عدسی استفاده می شود. این تکنیک سبب افزایش دقت جراحی شده و سبب ایجاد نتایج بینایی بسیار مطلوبی می شود.
انواع لنزهای داخل چشمی (IOL)
یکی از عوامل مهم در نتیجه نهایی عمل کاتاراکت، انتخاب لنز مناسب است. لنزها به انواع مختلفی تقسیم می شوند:
- لنز تککانونی: برای دید دور یا نزدیک
- لنز چندکانونی: پوشش دید دور، نزدیک و متوسط
- لنز توریک: مناسب برای اصلاح آستیگماتیسم
- لنز هوشمند (EDOF): ایجاد دامنه دید پیوسته
انتخاب نوع لنز بر اساس شرایط چشم، سبک زندگی و نیاز بینایی بیمار انجام میشود.
مراحل انجام عمل کاتاراکت
- انجام معاینات تخصصی و تصویربرداری دقیق
- بیحسی موضعی چشم
- ایجاد برش های بسیار ظریف
- خارج کردن عدسی کدر
- جایگذاری لنز مصنوعی
ترخیص بیمار در همان روز و مدت زمان جراحی معمولاً کمتر از ۲۰ دقیقه است.
مراقبت های قبل و بعد از عمل کاتاراکت
مراقبت های قبل از عمل
- قطع برخی داروها با نظر پزشک
- استفاده از قطره های تجویز شده
- ناشتا بودن در روز عمل
مراقبت های بعد از عمل
- استفاده منظم از قطره های چشمی
- پرهیز از مالش چشم
- اجتناب از فعالیت های سنگین
- محافظت از چشم در برابر گردوغبار
- ویزیت های منظم پس از جراحی
رعایت این نکات تأثیر مستقیمی در موفقیت عمل دارد.
عوارض احتمالی عمل کاتاراکت
عمل کاتاراکت بهطور کلی، یک جراحی ایمن و بدون عوارض است که سبب بهبود بینایی فرد می شود، اما این نوع درمان نیز مانند هر جراحی دیگری ممکن است عوارض نادری ایجاد کند، از جمله:
التهاب یا عفونت
افزایش فشار چشم
کدورت کپسول خلفی (آبمروارید ثانویه)
تاری موقت دید
البته قابل ذکر است خوشبختانه اکثر این موارد با درمان های ساده قابل کنترل هستند.
مزایای عمل کاتاراکت
بازگشت شفافیت دید
بهبود کیفیت زندگی افراد
افزایش استقلال فردی به دلیل بهبود دید
کاهش وابستگی به عینک در برخی از افراد
انجام سریع و بدون بستری
عمل کاتاراکت و کیفیت زندگی
بسیاری از بیماران پس از جراحی، بهبود چشمگیری در دید رنگ ها، وضوح تصاویر و عملکرد روزمره خود گزارش می کنند. این موضوع بهویژه در سالمندان سبب افزایش اعتمادبهنفس و کاهش خطر زمینخوردن می شود.
سخن پایانی
عمل کاتاراکت را می توان یکی از موفق ترین و کم خطرترین عمل های جراحی در حوزه چشم پزشکی دانست که با بهره گیری از فناوری های نوین، سبب ایجاد نتایج بسیار مطلوبی برای بیماران می شود. تشخیص به موقع، انتخاب روش مناسب جراحی و رعایت مراقبت های پس از عمل، می تواند نقش کلیدی در دستیابی به بهترین نتیجه بینایی ایفا کند. اگر کاهش دید شما ناشی از آب مروارید است، مشاوره با چشم پزشک متخصص اولین و مهم ترین قدم خواهد بود.
